Taalprof

De keeper en de persoonsvorm

Bij het analyseren van een voetbalwedstrijd begin je altijd met de keeper. De keeper is de speler die meestal keepershandschoenen aanheeft, en andere kleren dan de rest van de spelers. Je vindt de keeper vaak tussen de doelpalen. Als de keeper geblesseerd uitvalt, wordt een andere speler de keeper. Wijs nu in de volgende tien videoclips de keeper aan.

Als je op deze manier de voetbalsport uitlegt, bereik je waarschijnlijk twee dingen: (1) je toeschouwers zullen nu in de meeste gevallen de keeper in een voetbalwedstrijd wel aan kunnen wijzen, maar ze begrijpen niet waar dat voor nodig is omdat ze niet snappen wat een keeper nu eigenlijk is, en (2) ze zullen er geen bal aan vinden.

Lees meer/ minder/ printversie

Hoe moet het dan wel? Ik ben geen voetbalprof, maar ik denk dat je eerst moet uitleggen waar het in het voetbal om gaat: twee teams die één bal zonder handen te gebruiken in het doel van de tegenstander proberen te werken. En dan uitleggen dat per team één vaste speler wel zijn handen mag gebruiken, alleen in de buurt van het eigen doel (niet met de bal in de handen het hele veld overlopen), om de bal tegen te houden of weer in het spel te brengen. En dan eventueel hoe je de keeper kunt herkennen, en speciale spelregels over de verplichting om een keeper te hebben.

Toch wordt op de eerste manier vaak in de grammaticalessen uitgelegd wat een persoonsvorm is: hij kan in de verleden tijd staan en je kunt hem vinden door de zin vragend te maken. So what? Wat heeft dat te maken met wat een persoonsvorm is?

Kan het beter dan? Misschien zou je eerst moeten uitleggen waar het in een zin om gaat: om predicatie. In iedere zin zit de betekenis dat iemand of iets iets doet of is, of dat iets gebeurt. De zin draait dus om die iemand of dat iets, en wát er gebeurt of gedaan wordt. Bij mama lief draait het om mama, van wie gezegd wordt dat ze lief is, bij papa lachen draait het om papa, die iets doet, namelijk lachen. De iets of iemand waar het om draait noem je het onderwerp.

Aan die predicatie kun je informatie toevoegen over de tijd: in plaats van mama lief kun je zeggen mama is lief of mama was lief. In plaats van papa lachen kun je zeggen papa doet lachen of papa deed lachen.

In het Nederlands gebruik je verschillende woordjes, afhankelijk van het onderwerp. Bij mama lief wordt het mama is lief, bij ik lief wordt het ik ben lief, en bij jij lief wordt het jij bent lief. En bij ik lachen wordt het ik doe lachen (niet ik doet lachen). Daarom noem je dat woordje de persoonsvorm: omdat het een vorm heeft die afhangt van de persoon van het onderwerp.

Maar het kan nog efficiënter: in plaats van papa doet lachen zeggen we meestal papa lacht. Eigenlijk is hier het volgende aan de hand: het woordje doet is door de taal aan het woord lachen vastgeplakt (papa lach-doet), en verkort tot een -t: papa lach-t. Het verschil tussen doet en deed blijft nog een beetje zichtbaar in de vorm van dat kleine stukje achter aan het woord: deed wordt -te of -de: lach-deed wordt lachte en droom-deed wordt droomde.

Je kunt die persoonsvorm niet aan alle woorden toevoegen. Bij mama is lief kan het niet. De woorden waar je de persoonsvorm wél aan toe kunt voegen, noem je werkwoorden. Lief is dus geen werkwoord.

Een werkwoord met een persoonsvorm noem je kortweg in zijn geheel een persoonsvorm. Dus in papa lacht, waar de persoonsvorm doet (-t) is toegevoegd aan het werkwoord lachen, daar noem je lacht de persoonsvorm.

Bij het ontleden gaat het er dus om dat je de persoonsvorm herkent, ook als hij zich verborgen heeft in een ander werkwoord. Waarom is dat nodig? Ten eerste omdat de persoonsvorm de meeste informatie bevat over hoe de zin in elkaar zit (hij koppelt het onderwerp aan het predicaat, en markeert zo de belangrijkste predicatie in de zin), en ten tweede omdat er voor de persoonsvorm afwijkende spellingregels bestaan.

Bij het zoeken naar de persoonsvorm kun je wel gebruik maken van zijn andere eigenschappen: in hoofdzinnen staat hij graag in de buurt van het onderwerp, en in zinnen die je met ja of nee kunt beantwoorden staat hij altijd vooraan. Maar als je de persoonsvorm met zo'n vuistregel denkt gevonden te hebben, controleer dan toch even of hij het echt wel is.

Had de taalprof dit nou niet meteen zo uit kunnen leggen? Want hier doet hij het veel ingewikkelder. Ja hoor es, dat was meer dan drie jaar geleden! Ook de taalprof leert nog dagelijks bij.

Lees minder

Werkwoordspelling

"Zeg luister eens"
"Ja wat is er?"
"Ik weet dat jij het nooit over spelling hebt, maar zou je toch eens iets willen zeggen over de werkwoordspelling?"
"De werkwoordspelling?"
"Ja, want dat is toch eigenlijk ook een beetje grammatica?"
"Hoezo?"
"Nou ja, dat je moet weten wanneer het voltooid deelwoord is en persoonsvorm en zo."
"Jaja"
"Heb je daar niet wat handige tips voor?"
"Hmm, ja, wat denk je hiervan: doe niet te moeilijk."

Lees meer/ minder/ printversie

"Nou zeg, dat is wel een beetje flauw!"
"Toch is het serieus bedoeld."
"Hoe bedoel je?"
"Ik bedoel dit: de meeste werkwoordvormen worden net zo gespeld als andere woorden. Alleen de persoonsvorm is speciaal."
"Hè?"
"Het gaat jou om de spelling aan het einde van het woord, niet?"
"Ja"
"Niet over de vraag of je typen met een y of een ij schrijft, en brouwen met ou of met au, toch?"
"Neenee, het gaat over d's en t's. En dubbel d of dubbel t. En dan dat ellendige kofschip of hoe heet dat tegenwoordig."
"Jaja, dat bedoel ik, dat is allemaal veel te moeilijk gesteld."
"Hoe bedoel je dat dan?"
"Ik bedoel dit: je schrijft een werkwoord aan het einde net zoals je andere woorden spelt: met de klank die je aan het einde hoort als je het woord verlengt. Dus je schrijft geliefd omdat het bij verlenging geliefde is, net zoals je hoofd schrijft omdat het hoofden is."
"Ja goed, maar bij geloofd kun je ook gelooft schrijven."
"Precies: alleen de persoonsvorm heeft een afwijkende spelling. Alle andere vormen niet."
"Wat is die afwijking dan?"
"Bij de persoonsvorm moet je de vervoeging apart spellen."
"De vervoeging?"
"Dat is het stukje uitgang dat achter het werkwoord geplakt wordt. Dat kan een -t zijn, of een -te(n), of -de(n)."
"Jaja"
"Bij werkt is de vervoeging -t, die wordt achter het werkwoord werk geplakt. Dat is alles."
"Ehh... maar hoe zit het dan met -dt en dubbel d of dubbel t? Dat is toch een probleem?"
"Dat ligt er maar aan wat je een probleem noemt. Die -dt is een toevallig gevolg als je een vervoeging -t aan een werkwoord plakt dat al op een d eindigt. Dus als je word hebt, dat eindigt al op een d, zet je daar de vervoeging -t achter dan krijg je toevallig -dt. Eigenlijk net als wanneer je een woord dat met een t begint achter een woord plakt dat op een d eindigt, zoals in zandtaartje. Dan heb je ook dt."
"Ja, hoor eens, dat is niet echt dt!"
"O nee, waarom niet?"
"Nou dat staat niet op het einde!"
"Zoals ik al zei: het ligt er maar aan wat je een probleem noemt."
"En hoe zit het dan met dubbel t, bijvoorbeeld vergrootte naast vergrote?"
"Dat laatste is geen persoonsvorm en heeft dus ook geen werkwoordspelling. dat wordt net zo gespeld als grote. Het eerste is een persoonsvorm met vervoeging -te, en die vervoeging wordt dus eenvoudigweg achter het werkwoord vergroot geplakt, dat toevallig al op een t eindigt."
"Ja, nou stel je het volgens mij wat al te eenvoudig voor. Wat denk je dan van word je dat dan ineens zonder t moet waar je wordt wel een t heeft?"
"Tja, bij word je heb je geen vervoeging -t."
"Hoe weet je dat?"
"Bij werkwoorden die niet toevallig op d of t eindigen kun je het gewoon horen. Het is je zegt maar zeg je, het is je bent maar ben je, het is je hebt maar heb je. Bij omwisseling van onderwerp je of jij met de persoonsvorm valt de vervoeging -t weg."
"Ja zie je? Daar ga je al, waarom moet die spelling zo ingewikkeld?"
"Dat wegvallen van de vervoeging is geen spellingregel. Dat is eigenlijk een klankregel van het Nederlands. Het is alleen zo dat je het niet hoort bij werkwoorden die al op d of t eindigen."
"Maar waarom is het dan ook niet jij weett en weet jij?"
"Tja, dát is nou wel een spellingregel. Een dubbele t aan het einde van een woord wordt niet gespeld, tenzij het om importwoorden gaat zoals putt of watt."
"Ja goed, maar nou is het toch ingewikkeld geworden. Vat eens samen."
"Werkwoorden spel je net als andere woorden, alleen persoonsvormen hebben een afwijkende spelling omdat je de vervoeging apart schrijft. Als hij er is natuurlijk."
"En kun je dat nog vertalen in een praktische tip?"
"Kijk bij werkwoorden alleen of er sprake is van een persoonsvorm. Zo nee, val dan terug op algemene spellingregels. Zo ja, kijk dan of er sprake is van een vervoeging -t, -te(n) of -de(n). Zo ja, spel die dan apart van het werkwoord. Probeer bijvoorbeeld de vervoeging met een streepje te scheiden van het werkwoord en kijk of het klopt. Dus als je bijvoorbeeld hebt vastgesteld dat in de werkwoordsvorm brandt sprake is van een vervoeging -t, spel dan eerst brand-t, en laat dan het streepje weg. Zo zie je onmiddellijk dat bran-t niet goed is."
"Ja daar kan ik wat mee. Denk ik."
"En heb je bijvoorbeeld gezien dat verbrandde een persoonsvorm is (in de verleden tijd), spel dan eerst verbrand-de, en laat dan het streepje weg. Zo zie je weer dat verbran-de niet klopt, want verbran is geen werkwoord."
"Maar in het verbrande huis is het toch wel met één d?"
"Ja, maar dat is dus geen persoonsvorm. Eerst bepaal je of het woord een persoonsvorm is. Bij het gewone woord blonde is er ook geen reden om blondde te spellen."
"O ja, stom. Maarre..."
"Ja?"
"Ik moet toch ook kijken of iets een voltooid deelwoord is? Voor het kofschip?"
"Nee hoor, dat is allemaal nergens voor nodig. Als iets geen persoonsvorm is, kun je het gewoon spellen net als andere woorden. Dat hele kofschip is maar een ezelsbruggetje dat de zaken ook nog eens onnodig moeilijk maakt."
"Hm. Ik weet het niet hoor. Ik vind het allemaal veel te eenvoudig klinken."
"Ja, ik kan er ook niets aan doen. Ik ga het niet moeilijker maken dan het is. Bovendien zit er niet veel meer grammatica in."

Lees minder

Ja dat mogen ze

De taalprof kreeg van zijn studenten een elektronische verjaardagskaart. Aangezien hij ze opleidt om allerlei interessante taalverschijnselen in het wild te ontdekken, zal de keuze voor deze kaart niet geheel toevallig zijn geweest.

Het ging om een e-card van de website kaartenhuis.nl met een animatie van een knallende champagnekurk en een taart met kaarsjes, alles onder de opzwepende tonen van het nummer Congratulations van Cliff Richard. Die kaarsjes (het waren er gelukkig maar vier) kon je virtueel “uitblazen” door ze aan te klikken, en dan verscheen de tekst Moge al je wensen uitkomen. Denk daar maar eens over na, moeten de studenten gedacht hebben.

Lees meer/ minder/ printversie

Waarom staat daar moge en niet mogen? Dat is een interessante vraag. Het onderwerp van de zin is al je wensen, dus er had eigenlijk mogen moeten staan. Het betreft dan wel een zogeheten aanvoegende wijs (conjunctivus), of meer bepaald de wensende variant daarvan (optativus), maar dat doet er niets aan af dat er wel degelijk een meervoudige werkwoordsvorm vereist is.

Nou komen getalsproblemen wel vaker voor, maar meestal als onderwerp en persoonsvorm een eindje van elkaar staan. Hier staat het onderwerp vlak na de persoonsvorm.

Het probleem is natuurlijk, dat de aanvoegende wijs, met zijn aparte werkwoordsvorm moge in het enkelvoud, in het huidige Nederlands uitzonderlijk is. Het gebruik is beperkt tot een paar vaste formules met een klein aantal variaties daarop. Er zijn maar een paar werkwoorden die geregeld in de aanvoegende wijs gebruikt worden (zij, ware, moge, late, leve, neme, bedenke, koste, betere, verzuime, beware, dan heb je ze wel ongeveer gehad). Die uitzonderlijke vormen zijn nog wel herkenbaar, maar alleen in het enkelvoud. In het meervoud zijn ze niet meer te onderscheiden van de normale vormen (zijn, waren, mogen, laten, leven, nemen, bedenken, kosten, beteren, verzuimen, bewaren). Dat een zin als De goden bewaren me! optatief is, kun je alleen opmaken uit de betekenis die deze uiting in een context krijgt.

Sommige optatiefvormen komen alleen maar in vaste formules voor. De vorm leve bijvoorbeeld is vrijwel uitsluitend beperkt tot een formule waarbij Leve in eerste zinspositie staat, eventueel voorafgegaan door Lang, en onmiddellijk gevolgd door het onderwerp: (Lang) leve de koningin!

Ook in zo'n formule zou een meervoudig onderwerp ook een meervoudig werkwoord vereisen.  (Lang) leven de beide jarigen! Maar dan kun je zoals gezegd niet meer aan de vorm van het werkwoord zien dat het een optatief is.Waarschijnlijk om deze reden zie je vaak Lang leve de beide jarigen! De uitzonderlijke vorm leve maakt meteen duidelijk wat de bedoeling is, en dat wordt blijkbaar belangrijker gevonden dan de overeenkomst in getal tussen onderwerp en persoonsvorm. Misschien dat zelfs die hele vorm leve niet meer echt als een persoonsvorm gevoeld wordt. Misschien fungeert hij in zo'n formule alleen als een soort aanloopje, net als Hoera voor...

Iets soortgelijks zou er aan de hand kunnen zijn in Moge al je wensen uitkomen. Dat moge krijgt dan de betekenis van een stukje formule, iets als Ik wens dat..., en het wordt nauwelijks meer als een werkwoord gevoeld. Maar misschien speelt er bij mogen ook nog iets anders mee.

Het hulpwerkwoord van modaliteit mogen heeft een betekenis die varieert van "toegestaan zijn" (zoals in Jullie mogen nu binnenkomen) tot "wenselijk zijn" (zoals in Je mag je wel eens scheren). De eerste betekenis wordt ook wel "oneigenlijk modaal" genoemd, en de tweede "eigenlijk modaal". Waarom? Omdat de tweede betekenis ook uit te drukken is met het werkwoord mogen in een hoofdzin: het mag wel eens (gebeuren) dat je je scheert. "Echte" modaliteit is altijd "buiten de zin" te plaatsen. Een modaal bijwoord als waarschijnlijk (het gaat waarschijnlijk regenen) kun je op dezelfde manier buiten de zin plaatsen: het is waarschijnlijk dat het gaat regenen.

Als het optatieve mogen een voorbeeld is van "eigenlijke modaliteit", dan zou Mogen al je wensen uitkomen herformuleerbaar moeten zijn tot Het moge (gebeuren) dat al je wensen uitkomen. In die herformulering is de getalsovereenkomst tussen mogen en al je wensen verdwenen.

Het zou dus best kunnen dat de eigenlijk modale betekenis van het optatieve mogen het voor de taalgebruiker gemakkelijker maakt om de getalsovereenkomst met het onderwerp te ontkoppelen.

Van mij mag er best nog een rode streep door, maar bij Lang leve de beide jarigen! heb ik dat gevoel veel minder. Dat vind ik al bijna beter dan Lang leven de jarigen! Misschien is het een kwestie van tijd.

Lees minder

Is de stamvorm ook de ik-vorm?

Is de stamvorm van een werkwoord ook de ik-vorm? Dat is een vraag die pas nog gesteld werd in de vragenrubriek, door Dominique en Ellen, maar nu zijn ook de docenten Nederlands op hun discussielijst daarover bezig. De taalprof gaf indertijd een antwoord dat natuurlijk wel klopt, maar achteraf gezien is dat niet het makkelijkste antwoord dat je kunt bedenken. Het makkelijke antwoord is namelijk dit:

Lees meer/ minder/ printversie

Wat is de stam van de werkwoorden mogen, kunnen en zullen? Daar kun je over twisten, maar het beste antwoord lijkt toch moog-, kun- en zul-. De laatste twee zijn de basis voor de vervoegde vormen kunt, zult, gekund, kunnen en zullen, en de eerste voor vormen als mogen en (gij) moogt, en hij staat in een afgeleide woord als mogelijk. De ik-vormen kan, zal en mag zijn alleen maar ik-vormen (en toevallig ook hij/zij-vormen), en komen in geen enkele vervoeging of afleiding voor.

Daarmee is de beginvraag ondubbelzinnig beantwoord: de ik-vormen zijn niet dezelfde als de stamvormen. Maar waarom zijn de ik-vormen dan zo vaak wél gelijk aan de stamvormen? Omdat het Nederlands geen aparte uitgangen voor de ik-vorm kent, en alleen spellingaanpassingen ondergaat. Bij regelmatige werkwoorden is de stamvorm gelijk aan het hele werkwoord min de uitgang -en. Zoals de taalprof als antwoord op de vraag van Dominique en Ellen al zei: de stamvorm van verven is eigenlijk verv, maar een v aan het eind van een lettergreep wordt in het Nederlands als f geschreven (en uitgesproken).

Dat de stam van verven eigenlijk verv is, kun je zien aan de verleden tijd. Die luidt verfde en niet verfte. Hoe komt dat? Dat komt omdat de stam verv eindigt op een v. Dat is een stemhebbende klank (waarbij je stembanden trillen), en daar hoort een uitgang -de bij en niet -te, omdat bij een -d ook je stembanden trillen en bij een -t niet. Daarmee wordt het woord dus eigenlijk vervde, maar omdat de v daar toch nog aan het einde van de lettergreep staat, schrijven we hem als een f.

Alleen bij de v/f en de z/s doen we dat zo. Andere medeklinkers schrijven we zoals ze in de stamvorm klinken, niet zoals ze "in het echt" klinken. Ik heb schrijf je met een b, terwijl je uitspreekt Ik hep. De letter b komt hier overeen met de klank van de stamvorm.

Lees minder

Eeuwige kwesties (1): Onkruid vergaat niet

De taalprof zit nog steeds achter het IJzeren Rooster, maar als de nood hoog is, verschijnt hij op het toneel, om de woekeringen van het grammaticale onbegrip te bestrijden. Al twee logjes (dit en dit) heeft hij gewijd aan de kwestie een aantal, maar het betreft hier een hardnekkig onkruid. Er zijn nog steeds mensen die beweren dat een aantal mensen een enkelvoudige woordgroep is, en dat je dus altijd moet zeggen een aantal mensen is het hier niet mee eens, in plaats van een aantal mensen zijn het hier niet mee eens.

Wie heeft het toch ooit in ons hoofd gezet dat we deze belegen en onnatuurlijke taalvorm tot in lengte der dagen moeten handhaven? Het grote negentiende-eeuwse Woordenboek der Nederlandse Taal vond dit al een beetje te gortig. Zal ik eens precies citeren hoe de toenmalige lexicografen dat zeiden? Hou je vast!

Lees meer/ minder

— Wanneer aantal als eene collectieve eenheid genomen wordt, gelijk altijd plaats heeft, wanneer het vergezeld is van het lidw. van bepaaldheid, of van een aanw. voornw. (het, dit, dat aantal), en veelal ook bij het lidw. van eenheid (een aantal), dan beheerscht het het ww., hetwelk dus in het enkelv. staat. || Het grootste aantal boeken is reeds verkocht. — Zo vloog ... dat aantal jaaren heen, FEITH, Ouderdom 3 . Een aantal Prinsen vraagt haar hand, BILD. 1, 205 . Een aantal jaagren vliegt, 2, 398 . Een aantal lijken dekt den grond, 2, 403 . Een aantal Christenslaven kwijnt hier in holen weg, TOLLENS 6, 34 . Een aantal eeuwen snelde heen, 8, 101 . Dat in 't pak ... een aantal brieven stak, DAUTZENBERG 151 .

— Vergezeld van het lidw. van eenheid echter kan aantal ook worden aangemerkt als eene bepaling van het volgende of verzwegene znw., dat altijd een mv. is; dit laatste wordt dan het hoofdwoord en neemt het ww. in het meervoudige getal bij zich. Dit gebruik van het mv. verdient vooral dan de voorkeur, wanneer men bij de werking, door het ww. uitgedrukt, niet aan al de bedoelde personen of zaken gezamenlijk, als eene eenheid beschouwd, maar aan elk in 't bijzonder te denken heeft. || Door dit oponthoud van den spoortrein kwamen een aantal nieuwsgierigen te laat om de plechtigheid bij te wonen. Een aantal omstandigheden maakten hem besluiteloos. — In David vereenigden zich een aantal zeldzame verschijnsels, V. D. PALM, Red. 1, 5 .

Bent u daar nog? Misschien vraagt u zich af: wat stáát hier? Dat is in minder woorden best te zeggen: als je een aantal mensen als een groep ziet (en dat doe je altijd als het het aantal, dit aantal of dat aantal is), dan is het enkelvoud, en als je het over de afzonderlijke mensen hebt (dat kan alleen bij een aantal) dan gebruik je bij voorkeur meervoud.

Dat klinkt niet zo onbekend, niet? Inderdaad, het is vrijwel exact wat de hedendaagse taaladviseurs zeggen. Dit taaladvies is dus negentiende-eeuws. De gedachte dat een aantal altijd enkelvoud is, als die al ooit gangbaar is geweest, moet nog ouder zijn.

Het idee dat het meervoudige gebruik van een aantal mensen uit het Engels komt (naar analogie van the police are) is daarmee in elk geval onhoudbaar geworden. In de negentiende eeuw waren anglicismen überhaupt geen issue, om het maar eens in goed Nederlands te zeggen.

Toch voel ik me een beetje ongemakkelijk bij deze constatering. Blijkbaar was de taalsituatie met betrekking tot een aantal in de tijd van het WNT precies hetzelfde als vandaag. Ook toen waren er mensen die het enkelvoud gebruikten én mensen die liever het meervoud hanteerden. Die WNT-makers hangen dat op aan een of ander logisch klinkend onderscheid. Bewijzen dat dat klopt met wat de taalgebruikers toentertijd dachten, ho maar!

Stel nu dat ik eens iets anders beweer: in het geval van een aantal mensen kun je het hebben over die mensen, óf over dat aantal (bijvoorbeeld over hoe groot dat aantal is). Alleen in het laatste geval is het enkelvoud, in het eerste geval is het meervoud. Klinkt dat niet even logisch? Waarom is de ene bewering beter dan de andere?

Ik herhaal het nog maar eens: ik ben nog nooit een overtuigend voorbeeld tegengekomen van een aantal mensen in het enkelvoud (wel van het, dit of dat aantal, maar niet van een aantal). Ik kan er wel een verzinnen, maar dat wordt ongelooflijk geforceerd. Dus dat doe ik lekker niet. Ook al die negentiende-eeuwse voorbeelden uit het WNT vind ik beter in het meervoud. De meeste kloppen zelfs niet met de beregeling die in er bij staat: Een aantal eeuwen snelde heen, waarom zou dat eene collectieve eenheid moeten zijn? Die eeuwen, die snellen toch zeker één voor één heen? Dan heb ik toch aan elk in 't bijzonder te denken? Ik wil maar zeggen: volgens mij is dit een totaal uit de lucht gegrepen, gekunstelde onzinberegeling. Hoe lang moeten we dit nog tolereren?

Lees minder

Weer een aantal fout(en)?

Je zou het bijna jammer vinden: mensen die nooit nadenken over taal, en die onbekommerd vanuit hun taalgevoel spreken en schrijven, doen het bijna altijd goed. En mensen die bewust proberen om zich te houden aan de "officiële grammaticaregels" zitten er heel vaak vreselijk naast.

De taalprof ziet dit echter positief: als je nooit fout zit, leer je ook nooit meer iets bij. Fouten maken is de brandstof voor je leerproces.  Daarom was hij blij, toen hij op nltaal.blog zag dat een lezer dacht een fout te signaleren in een zin die hij "uitgerekend op onzetaal.nl" had gelezen. Die zin luidde:

Lees meer/ minder

Aantal Britse scholieren die een vreemde taal leren daalt hard. De nltaalbloglezer vond het blijkbaar zo'n enormiteit dat hij elk commentaar overbodig achtte. Het is dus een beetje raden naar wat hij erop tegen had. Vond hij misschien dat een aantal niet kan dalen of stijgen (maar bijvoorbeeld alleen groter worden of toenemen)? Het zou kunnen. Sommige mensen kunnen heel weinig hebben wat niet letterlijk genomen kan worden, en als je eenmaal denkt dat zoiets fout is, dan ben je daar maar moeilijk vanaf te brengen.

Toch lijkt het erop dat het getal van de twee persoonsvormen deze lezer dwars zit. Hij denkt vast dat het moet zijn: Aantal Britse scholieren dat een vreemde taal leert daalt hard. De bijzin, zo redeneert hij, hoort bij aantal Britse scholieren, en dat mag je misschien wel als enkelvoud of meervoud beschouwen, allebei tegelijk mag niet. En in de oorspronkelijke zin staat daalt in het enkelvoud, en dus moet leren ook in het enkelvoud.

De taalprof zal niet zeggen dat die tweede zin helemaal fout is, maar de redenering klopt in ieder geval niet. Wat is er fout? Wel, de bijzin kan wel horen bij aantal Britse scholieren, maar hij kan ook alleen aansluiten op Britse scholieren. Simpel gezegd: je hebt Britse scholieren die een vreemde taal leren, en daarvan daalt het aantal. Niks mis mee, toch?

Maar schreef de taalprof niet eerder dat een aantal eigenlijk altijd meervoud was? Dan zit hij hier toch fout, want Aantal Britse scholieren die een taal leren dalen hard klinkt toch wel erg slecht. Dat klopt, maar als je goed kijkt zie je dat er ook niet staat een aantal, maar aantal. In koppen van nieuwsberichten wordt vaak het lidwoord weggelaten. Als je dat weer probeert in te vullen, zie je dat hier alleen het lidwoord het mogelijk is: Het aantal Britse scholieren die een vreemde taal leren, daalt hard.

Als die twee zinnen, de Onzetaalzin en de nltaalbloglezerzin, dan allebei kunnen, welke is  de beste? De taalprof heeft een voorkeur voor de Onzetaalvariant. Kijk maar eens naar de zin Het aantal fouten makende bloggers neemt af. Dat is een prima, zij het wat formeel klinkende zin. Die voorbepaling fouten makende hoort bij bloggers, nietwaar? Niet bij aantal, anders had er moeten staan: Het fouten makende aantal bloggers neemt af. Dat kan ook wel, maar echt lekker geformuleerd is het niet.

Als je nou van die voorbepaling een bijzin wil maken, moet je toch zeggen Het aantal bloggers die fouten maken neemt toe, nietwaar? Anders geef je alsnog aan dat de bepaling bij aantal hoort, en dat vonden we net helemaal niet zo lekker geformuleerd.

Dit hele geval is terug te voeren op een discussie een halve eeuw geleden onder taalkundigen over de ontleding van woordgroepen als twee boeken met plaatjes. Zijn dat nou boeken met plaatjes, en daar twee van, of zijn het twee boeken, en wel met plaatjes? De (enigszins vervelende) conclusie destijds was: blijkbaar kan het allebei. Waarom is dat vervelend? Omdat het betekent dat zo'n simpele woordgroep eigenlijk al dubbelzinnig is. Je kunt hem op twee manieren ontleden. Dat maakt voor een simpele redekundige benoeming niet zoveel uit (met plaatjes is gewoon een bijvoeglijke bepaling), maar bijvoorbeeld een computeranalyse heeft hier heel veel last van.

Lees minder

Een aantal toevoegingen

Soms flap je er in het vuur van je betoog wel eens wat uit waarvan je later denkt: klopt dat wel? Dan kun je wachten tot iemand je dat vraagt (of net doen of je zelf iemand anders bent en reageren), maar je kunt het je maar het beste openlijk zelf afvragen. Dat levert misschien nog wel eens een interessante log op.

Gisteren had ik het over het getal van een aantal mensen. Ik zei toen twee dingen zonder ze verder toe te lichten: allereerst, dat het aantal mensen "een heel andere constructie" was, en ten tweede, dat de context nooit een enkelvoud kon afdwingen. Klopt dat wel?

Lees meer/ minder

Om met het makkelijkste te beginnen: het aantal mensen is inderdaad totaal anders. In taaladviezen zie je het nog wel eens bij deze kwestie opgemerkt: een aantal mensen zou "strikt grammaticaal" (haha) enkelvoud zijn maar dat mag dan ook als meervoud gebruikt worden, maar het aantal mensen is echt alleen maar enkelvoud. Het kwalijke van dit voorbeeld is dat het suggereert dat een aantal mensen en het aantal mensen grammaticaal hetzelfde is, maar dat de taalgebruikers bij een aantal mensen zo dom zijn dat ze per vergissing het meervoud gebruiken. Welnu, dat klopt niet. De taalgebruikers zijn niet dom.

Waarom is het aantal mensen grammaticaal totaal verschillend van een aantal mensen? Omdat in het laatste geval een aantal zich gedraagt als een telwoord. Telwoorden kun je makkelijk herkennen als je het bijbehorende zelfstandig naamwoord weglaat. Dan verschijnt automatisch het zogeheten "quantitatieve er". Het wat? Het woordje er, kijk maar: ik heb drie mensen gesproken, laat mensen weg en je krijgt: ik heb er drie gesproken. Dat woordje er verschijnt onwillekeurig, elke Nederlander voelt dat aan. Er zijn wel zinnen waar je dat er ook weg kunt laten, maar dit voorbeeld is onomstreden.

Wat gebeurt er nu bij ik heb het aantal mensen gesproken (waar je om gevraagd hebt)? Dan krijg je absoluut niet ik heb er het aantal gesproken. Dat klinkt voor geen meter. Ik geloof niet dat iemand zal beweren dat daar er bij kan. Dat betekent: een aantal is een telwoord (gedraagt zich als een telwoord), en het aantal niet. Grammaticaal totaal anders.

Ik zei gisteren ook nog: de context kan bij een aantal mensen geen enkelvoud afdwingen. Het zou kunnen zijn dat niemand daar ooit over heeft nagedacht. Als je vindt dat een aantal mensen "strikt grammaticaal" (ik vind het steeds belachelijker klinken) enkelvoud is, dan ga je natuurlijk alleen op zoek naar gevallen die het omgekeerde afdwingen. De vraag is dus: kun je de enkelvoudige lezing afdwingen?

Een mogelijkheid is toevoeging van de woordgroep in zijn eentje. Dat kan alleen maar bij een enkelvoud, nietwaar? Één persoon reisde in zijn eentje. Wat gebeurt er als je dat bij een meervoud probeert te gebruiken? Dan krijg je Twee personen reisden in hun eentje. Het bezittelijk voornaamwoord (kijk, daar heb je nog eens iets aan, aan zo'n term) richt zich hier naar het getal van het onderwerp. Dat is handig! Zo kunnen we op een andere manier zien welk getal het onderwerp heeft dan alleen kijken naar de persoonsvorm.

Ook als het onderwerp enkelvoud is, maar een groep aanduidt, blijft het in zijn eentje: de groep reisde in zijn eentje, Ajax reisde in zijn eentje. Het bezittelijk voornaamwoord richt zich dus echt naar het grammaticale getal, niet zomaar naar de betekenis!

Wat krijg je nu bij een aantal mensen? Wat klinkt beter, een aantal mensen reisde in zijn eentje, of een aantal mensen reisden in hun eentje? Eerlijk zeggen! Als je (net als ik) vindt dat het laatste beter is (en het eerste gewoonweg niet kan), dan ben je het met me eens dat een aantal mensen hier meervoud is, en dat het onmogelijk is om het enkelvoud af te dwingen. Ik begin dus het akelige vermoeden te krijgen dat al die strikte grammaticadeskundigen die ons jarenlang hebben voorgespiegeld dat je eigenlijk een aantal mensen heeft het mis moet zeggen, er vreselijk naast zitten.
Lees minder

Eeuwige kwesties (1): een aantal

Hij scoort hoog in de toptien van taalkwesties: moet het zijn een aantal mensen heeft of een aantal mensen hebben? Ook op het taalprofweblog heeft het niet lang geduurd voordat iemand ermee aankwam. Het is een heel oude kwestie, die in alle taaladvieswerken uitvoerig wordt behandeld, meestal ook nog onder het kopje Grammatica. Afgesleten, uitgekauwd en ten onrechte als bijzonder belangwekkend beschouwd. Voor de rest toch verstandige taalkundigen putten zich uit in een omstandige uitleg dat je die constructie op twee manieren kunt bekijken en dat het dus allebei goed is, afhankelijk van hoe je het bekijkt, maar niemand heeft het lef om nu eens te zeggen waar het op staat.

Het zal wel beleefdheid zijn. Ook de taalprof aarzelt bij een rechtstreekse vraag om niet netjes een antwoord te geven waarbij niemand voor het hoofd gestoten wordt. Maar het is een harde wereld, en zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Daarom, beste taalliefhebbers, het is niet persoonlijk bedoeld, maar bijt even op uw tanden. Of sla de volgende alinea over.

Lees meer/ minder

Hou nou toch eens op met die vraag! Wie heeft dat toch in vredesnaam ooit verzonnen dat het getal van een aantal mensen een grammaticaal probleem vormt? Wat is dat voor een onzin? Ik heb nog nooit een overtuigend voorbeeld gezien van een zin met het onderwerp een aantal mensen en het werkwoord in het verkeerde getal. Waarom zou dat trouwens één getal moeten zijn? Kan iemand me dat vertellen? En zeg nou niet omdat een mens en twee mensen ook elk maar één getal hebben, want het bestaan van woordgroepen met maar één getal bewijst niet dat er geen woordgroepen zijn die twee getallen kunnen hebben. Onder die redenering zou het vragend voornaamwoord wie ook maar één getal mogen hebben, maar wie lacht daar? en wie lachen daar? is allebei even goed. "Ja maar taalprof, dat is heel wat anders!" Hoezo? "Dat is een wóórd!" Waarom zou een woord andere getalseigenschappen hebben dan een woordgroep? "Ja, dat weten we niet". Nou dan!

Hé, dat lucht op. Ik hoop dat ik, nu er nog een paar lezers over zijn van de Taalpostlawine, tenminste enkele van hen heb genezen van het telkens maar weer beginnen over dat aantal. Het is trouwens wel een interessante vraag waarom mensen hier steeds op terugkomen. Ik denk omdat het zo'n lekker eenvoudige kwestie is. Ook als grammaticaboekjesschrijver kun je je hier niet echt een bult aan vallen. Je ziet in een zin een aantal staan, kijkt of het onderwerp is, je kijkt of het werkwoord in het meervoud staat en bingo! Met een scherpzinnige blik in je ogen zeg je: Hee, moet dat niet enkelvoud zijn? Nadenken is bijna overbodig, en je geldt voor de rest van je leven als een grammaticale scherpslijper, voor wie het uitkijken geblazen is, en die dus met respect bejegend wordt.

Maar hoe zít het dan met die constructie? Wel, de taaladviseurs hebben gelijk, maar ze zeggen het te voorzichtig. Meestal zeggen ze iets als: eigenlijk (of nog mooier: strikt grammaticaal, wat ís dat in hemelsnaam?) is het enkelvoud, maar het meervoud is goed te verdedigen, of verdient zelfs de voorkeur. Of ze zeggen: soms dwingt de context een meervoud af (zoals in Een aantal mensen druppelden het café binnen).

Naar mijn mening bevestigt deze uitleg alleen maar de mensen die steeds opmerken "Moet dat niet enkelvoud zijn?". Die mensen worden gesterkt in hun kritiek (kijk, dat is tenminste "strikt grammaticaal" juist!).  Maar nooit merken mensen op: "Moet het niet meervoud zijn?". En nooit dwingt de context een enkelvoud af. Dat alles wijst maar in één richting. Dat genuanceerde verhaal, zo gepresenteerd, is onzin.

Wat vindt de taalprof dan van die kwestie? Meestal bij die eeuwige kwesties is het probleem dat het taaladvies de zaak omkeert. De grammaticadeskundigen bestempelen de verkeerde vorm als "strikt grammaticaal juist" (wat een lege formulering is) en de goede vorm wordt gebrandmerkt als "eigenlijk fout, maar we staan het grootmoedig toe". Dat is voer voor de mensen die denken dat grammatica iets is waar je streng over moet doen, waardoor de hele kwestie tientallen jaren blijft aanslepen. Triest, ik heb er geen ander woord voor.

Mensen, luister nou naar de taalprof: een aantal mensen is een meervoudige woordgroep, net als een paar mensen, een heleboel mensen, een stuk of twintig mensen, een dikke honderd mensen. Het is volkomen normaal om te zeggen Een aantal mensen gaven elkaar een hand, en elkaar kan alleen verwijzen naar een meervoud. Ook is Een aantal mensen die ik ken een goede woordgroep, en aantal zou het betrekkelijk voornaamwoord dat vereisen.

Je kunt een aantal mensen bij hoge uitzondering wel in het enkelvoud gebruiken, maar dáár moet dan een speciale reden voor zijn. Dan moet je bijvoorbeeld spreken over een groot aantal (en zelfs dan zou ik het meervoud nog beter vinden), of over het aantal (wat een heel andere constructie geeft). Of je probeert een aantal mensen met alle geweld "collectief" op te vatten, als een groep, die als een eenheid opereert. Maar zelfs in dat geval is mij geen overtuigend voorbeeld bekend waar het meervoud niet ook prima voldoet.

Dus als er nou toch iemand wil spreken van "strikt grammaticaal" (wat ik iedereen zou afraden, want het zet de grammatica alleen maar in een kwaad daglicht), zeg dan dat het meervoud "strikt grammaticaal correct" is. En laat de meerderheid van de taalgebruikers met rust.
Lees minder

Nog niet overtuigd? Lees dan een aantal toevoegingen!

Hou vol!

Ik had net een stukje over een leuke case geschreven, struikel ik meteen over een mooi voorbeeld. Zul je altijd zien.

Ik wil mijn weblog promoten en kijk op het forum. Daar staan een aantal raadgevingen, waarvan de laatste is: - Schrijf gewoon een leuk, boeiend, sexy, interessant log en houdt vol Zo is het, ik zal dat niet bestrijden (en ik moet nog maar zien dat ik het volhoud). Maar houdt vol is fout. Dat moet zijn houd vol of hou vol. Waarom? Omdat een imperatief tweede persoon enkelvoud is (volg deze link voor uitleg), en omdat jij ontbreekt achter de persoonsvorm. Dan blijft de -t altijd weg.

Nou zul je zeggen: maar je hebt het toch tegen meer dan één persoon, dus is het meervoud? Ja dat zou je zeggen, maar blijkbaar werkt de taal niet zo. Kijk maar eens naar andere werkwoorden zoals doen. Wat moet het zijn: doe lekker mee of doet lekker mee? Ik geloof niet dat iemand kan volhouden dat het laatste natuurlijk klinkt.

Bij zo'n werkwoord als doen hoor je duidelijk hoe het zit met die -t, bij houden is dat onmogelijk omdat dat zelf een -d heeft die aan het eind van een woord klinkt als een -t. Maar als je snapt hoe het zit met die gebiedende wijs begrijp je ook dat er geen enkele reden is om daar nog eens een extra -t achter te plakken.

Bittere noodzaak

In mijn uitleg over de persoonsvorm had ik het erover dat die altijd gemarkeerd was, of kon worden, voor tijd, getal en persoon. Een schijnbare uitzondering op deze regel lijkt de zogeheten imperatief, de gebiedende wijs, in een zin als Kom hier! of Lach niet!. De werkwoorden hierin worden traditioneel beschouwd als persoonsvormen, maar je kunt er geen verleden tijd van maken, en ze lijken ook geen getal- of persoonsmarkering te hebben. Uitzondering dan maar? Bittere noodzaak? Zoals alle echte regels heeft deze echter ook geen uitzonderingen. De imperatief is wel degelijk een echte persoonsvorm. Je moet alleen twee keer kijken om het te zien.

Alle imperatieven kun je namelijk een beetje "verzachten", door toevoeging van zogeheten modaalpartikels: maar, eens, even. Kijk maar: Kom eens even hier!, Lach maar niet!. Maar als je dat doet, kun je er ook het woordje jij bijzetten: Kom jij eens even hier!, Lach jij maar niet!.

Maar nu is de zin ineens niet zo bijzonder meer. Het is duidelijk dat de werkwoorden de tweede persoon enkelvoud aangeven. En je kunt ze ook gewoon in de verleden tijd zetten: Kwam jij eens even hier, dan zouden we veel plezier kunnen beleven, Lachte jij maar niet, dan was zij niet zo boos geworden. Niets bijzonders dus.

Nou zul je zeggen: ja maar misschien kan ik er ook wel iets anders dan jij bijzetten. Het feit dat je dat kunt bewijst niets. In dat geval is er nog een ander bewijs dat de gebiedende wijs een tweede persoon is. Kijk naar werkwoorden die altijd zich bij zich hebben: zich vergissen, zich schamen. In de imperatief krijg je dan: vergis je niet en schaam je!. Dat woordje zich richt zich altijd naar het onderwerp van de zin. Bij ik krijg je me of mezelf, bij jij krijg je je of jezelf. Bij imperatieven, ondanks het feit dat er geen onderwerp bij staat, krijg je altijd je. Dus de imperatief is tweede persoon, dus het is een persoonsvorm.

O ja: als deze kwestie al eens uitgelegd wordt in een schoolgrammatica, dan staat het bovenstaande er nooit bij. Wel wordt er meestal op gewezen dat je ook een meervoudige imperatief kunt hebben: komt allen!, en Hoort mij aan! Deze vormen zijn echter zo versleten dat ze alleen nog in een paar gevallen voorkomen. Daarmee versterk je alleen maar de indruk dat grammatica nergens over gaat. Maar grammatica gaat wél ergens over. Namelijk over je eigen taalgevoel. Dat een imperatief in plaats van zich je krijgt, kan iedereen zelf aanvoelen. Daar zijn geen lessen voor nodig.

Giep

Bij de log Wat is een naamwoordelijk gezegde staat een reactie in de vorm van een rijmpje over onregelmatigheden in de Nederlandse woordvorming. Dat gedicht is oorspronkelijk gebaseerd op een van de Ruizerijmen van de bekende Charivarius uit 1922, maar later verschillende keren aangevuld. Het is namelijk erg makkelijk om dit soort voorbeelden te vinden. Hoewel Charivarius het vast ironisch bedoelde (ik kan me niet voorstellen dat hij voortaan inderdaad eien als meervoud van ei zou willen hebben), wordt dit gedicht, of een van zijn bewerkingen, vaak gebruikt door mensen die daar uiterst serieus over lijken te zijn.

Veel mensen schijnen te denken dat het Nederlands inderdaad maar een rommeltje is met al zijn onregelmatigheden. Vaak wordt dit ook nog eens in verband gebracht met spellingveranderingen, en grote zorg over de verloedering van de taal in het algemeen.

Wat moet je hier nu over zeggen? Hangt het Nederlands inderdaad aan elkaar van onregelmatigheden? Deugt er dan werkelijk niets van? Dat is natuurlijk grote onzin. De meeste voorbeelden uit het gedichtje betreffen woordvormingen die in oudere fasen van de taal hebben plaatsgevonden, en die als een soort cultureel erfgoed zijn bewaard.

Die onregelmatige verleden tijden van de sterke werkwoorden zijn rechtstreeks afkomstig van de indogermaanse voorganger van het Nederlands waar de werkwoorden werden vervoegd met klankveranderingen (de zogeheten ablautsrijen). Voor de meeste werkwoorden had je een aparte klank voor de tegenwoordige tijd (bijvoorbeeld nemen), de verleden tijd enkelvoud (nam), verleden tijd meervoud (namen) en voltooid deelwoord (genomen).

Je had vijf ablautsrijen. Waarom? Tja, dat weet niemand, maar het lag in ieder geval niet aan de spellingcommissie, want van het indogermaans bestaan geen geschreven bronnen. Ook woordvorming verandert in de loop der jaren. Maar woorden die driehonderd jaar geleden gevormd zijn, dragen nog de sporen van de regels die je vroeger had. Is dat moeilijk? Tja, het is kennis die je niet meer in een hedendaagse regel kunt vangen. En het is ook niet voorspelbaar welke woorden wel sporen dragen van oudere taalfasen en welke niet. En dan verandert het ook nog eens. Er zijn maar weinig mensen meer die kloeg als verleden taal van klagen gebruiken. Is dat erg? Tja, misschien wel, maar ook hier valt weinig aan te doen. Het is de taalgemeenschap die beslist (ook hier zeggen taalkundigen en spellingcommissies maar weinig over).

Zou er werkelijk iemand zijn die dat allemaal liever regelmatig wil? Dat we het voortaan hebben over slapen, slaapte, geslaapt? En slot, slotten? Ik zou voorspellen dat daar binnen de kortste keren door de taalgemeenschap toch weer variatie in wordt aangebracht.

Het goede nieuws is dat wij mensen eigenlijk geen moeite hebben met al die onregelmatigheden. Zeker als kind beschikken we over een onnavolgbare vaardigheid in het oppikken en onthouden van allerlei woorden met de gekste eigenschappen. Er zijn geen aanwijzingen dat onregelmatige woorden gemakkelijker te onthouden zijn dan regelmatige. Sterker nog: er zijn aanwijzingen dat we zelfs van regelmatige woorden domweg alle vormen apart opslaan in onze hersenen.

Is het Nederlands bijzonder moeilijk in dit opzicht? Helemaal niet. Alle talen met een geschiedenis dragen daar de sporen van. En die zijn allemaal onregelmatig. Als ik me niet vergis bestaat het rijmpje van Charivarius ook voor het Engels. Daar heet het Why English is so hard. Auteur onbekend.

Hoezo Persoonsvorm?

In hoeveel soorten je woorden moet verdelen weet niemand, maar een ding is zeker: in alle talen heb je werkwoorden en naamwoorden. De meeste mensen leggen die woordsoorten zo uit: met werkwoorden beschrijf je gebeurtenissen (wat je doet bijvoorbeeld), en met naamwoorden beschrijf je dingen (personen) en eigenschappen. Toch zit het grammaticaal gezien anders. In ieder geval in talen als het Nederlands.

Werkwoorden en naamwoorden kunnen markeringen krijgen voor getal en persoon, maar alleen werkwoorden kunnen voor tijd gemarkeerd worden. Een woord als ontploffen kan een vormvariant ontplofte krijgen. Bij een woord als explosie (dat ruwweg dezelfde gebeurtenis beschrijft) kan dat niet. Daarom is ontploffen een werkwoord en explosie niet.

Nou hóéft een werkwoord die markeringen niet te krijgen, maar het kan wel. In een zin als ik ga slapen zijn ga en slapen allebei werkwoorden, maar markeringen voor tijd, getal en persoon kunnen alleen op ga zitten. Zo'n speciale woordsoort (werkwoord) op die speciale plaats (waar markering mogelijk is) noem je een persoonsvorm.

Wat voor markeringen zijn dat, tijd, getal en persoon? Wat dat betreft heeft het Nederlands een sterk vereenvoudigd systeem. Voor tijd bestaat er eigenlijk maar één markering: verleden tijd. Een werkwoord als slaap kan sliep worden en werk kan werkte worden. Alle andere tijden moet je in het Nederlands uitdrukken met hulpwoordjes (hulpwerkwoorden zoals zijn of hebben).

Een vorm als geslapen of gewerkt is geen persoonsvorm, want hij zegt niets over de tijd. Hoezo niet? Dat zit zo: Kijk eens naar een tijdsbepaling als zondag. Die kan op twee dagen slaan: "vorige zondag" of "volgende zondag". Met andere woorden: een zondag in het verleden of een zondag in de toekomst. Als je zegt ik belde je zondag op, dan kun je zondag nog maar op één manier opvatten (verleden). Zeg je ik bel je zondag op, dan gaat het om een zondag in de toekomst, of alle zondagen, in ieder geval niet alleen een zondag in het verleden. En hoe zit het met ik heb je zondag opgebeld? Nu kun je zondag nog op twee manieren opvatten: ofwel je hebt afgelopen zondag gebeld, ofwel je zult dat aanstaande zondag gedaan hebben. Daarom zegt geslapen niets over tijd en is het geen persoonsvorm.

En hoe zit het met die persoon- en getalsmarkeringen? Ook daarin is het Nederlands zeer eenvoudig: je kunt werkwoorden markeren als meervoud (of niet), en alleen als je dat niet doet (dus in het enkelvoud) kun je werkwoorden markeren voor een andere persoon dan jezelf. Van werk kun je werken maken (meervoud), óf werkt. In het laatste geval zeg je dat je niet zelf werkt, maar dat iemand anders (degene die je aanspreekt of iemand anders) het doet.

Er zijn een paar werkwoorden met een ander systeem (kunnen, mogen, willen, moeten, zullen). Die markeren alleen de tweede persoon (kunt, zult), of missen alle persoonsmarkering. En er is één werkwoord met drie verschillende vormen in het enkelvoud: het werkwoord zijn (ben, bent, is). Dat is geen systeem in de taal, maar een overblijfsel van oudere systemen. Waarom? Omdat die werkwoorden ontzettend vaak voorkomen en dus heel erg goed bestand zijn tegen taalverandering.